چکیده:
وقف با انگیزه نیکوکارى و دیگراندیشى، سابقه طولانى در تاریخ بشر داشته است. رویکردانسان به این امر، ریشه در میل او به ماندگارى و جاودانگى دارد، چراکه انسان با صرف بخشى ازدارایی‌اش در امور عام المنفعه نامش را جاودانه می سازد.از سویى وقف به عنوان بارزترین مصداق احسان، تعاون و عمل صالح ماندگار، منشاخدمات علمى، فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى بسیاری در جامعه است که از این دیدگاه مورد اقبال دولتها بوده و هست. از گذشته‌هاى دور بخش عظیمى از عمران روستاها، نوسازى راهها وقناتها و نیز پیشرفت شهرها در اثر نهاد وقف صورت گرفته است. این سنت دیرپا در سراسر قرن نوزدهم و بیستم در میان مردم اصفهان ساری و جاری بود و ناملایمات سیاسی و اجتماعی نتوانست توجه مردم را از این امر دیگر اندیشانه و خیر خواهانه باز دارد.در این مقاله وقف در میاناصنافو تجار اصفهانی در زمان حکمرانی قاجارها و پهلوی ها مورد بررسی قرار می گیرد وبا بررسی مو.ارد وقف شده و مصارف آن با محوریت اسناد موقوفات اصفهان سعی می شود تحلیلی منطقی در این زمینه ارائه گردد.
اهمیت و ضرورت تحقیق
  تاریخ اجتماعی از رویکرد های جدید در تاریخنگاری است که به چگونگی زندگی اجتماعی مردم در گذشته می پردازد و اینکه چرا و چگونه تجربیات و رفتارهای آنان در طول زمان و زندگی تغییر کرده است. این رویکرد به مسائلی چون رفتارهای اجتماعی، سازمانها و تشکیلات و هویت اجتماعی در تاریخ می پردازد. نهاد اوقاف نیز از نهادهای مهم اجتماعی است که تأثیرات زیادی بر تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران بر جای نهاده است تأثیری که هر گونه مطالعه در این زمینه را ارزشمند می کند. مشارکت و دخالت مردم در سازماندهی محیط پیرامونخود از طریق ایجاد و احداث بناهای وقفی یکی از جنبه های مهم تأثیر وقف در تشکل و قوام جوامع بشری به شمار می رود. وقف به عنوان یک سیستم پویا و بازوی نیرومند، نقش مؤثری را در ساماندهی امور اقتصادی، فرهنگی و کالبدی جامعه، بر عهده گرفته است. با توجه به گستردگی فضاهای جغرافیایی متأثر از پدیده وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی و از آن جائی که هر گونه تغییر و تحول در املاک وقفی نیازمند قوانین و مقرارت خاص شرعی و مدنی می باشد، این پدیده در شکل گیری شهرهای بزرگ و به ویژه شهرهای متوسط از                        جمله اصفهان نقش داشته است.تأثیرگذاری وقف بر شهر اصفهان و ایفای نقش آن در این شهر، در دو مقوله شکل گیری شهر و توسعه شهر، به وضوح آشکار است. به عبارت دیگر، وقف را می توان یکی از اهر مها و نیروهای اصلی شکل گیری و توسعه دهنده شهر اصفهان در طول تاریخ، به ویژه پس از ورود اسلام دانست (کلانتری خلیل آباد؛ رستمی و صالحی، 1389، 42). با توجه به مطلب نقل شده پیشین می توان فوائد دیگری را در مطالعه این نهاد در اصفهان تشخیص داد و آن شناسا یی بهتر بسیاری از اجزا و عناصر حیات شهری است. به علاوه باید گفت ریشه بسیاری از تحولات سیاسی را باید در تحولات اجتماعی آن عصر  مشاهده کرد. وقف یکی از جنبه های فعالیت اجتماعی در جامعه است. می دانیم که تجار و اصناف از گروهای مهم و ذی نفوذ در جامعه بوده اند بنابر این مطالعه کنش آنها در مورد اوقاف می تواند به درک ما از تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه کمک شایانی کند تا این جنبه از تاریخ  برای ما روشنتر گردد.
هدف تحقیق
 ما در صدد هستیم تا با برسی اسناد موقوفاتی که توسط تجار و اصناف در سده معاصر در استان اصفهان صورت گرفته است هم به آگاهی بیشتری در مورد فعالیت اجتماعی این گروها دست پیدا کنیم و هم بتوانیم آگاهی خود را در مورد تاریخ اوقاف بهبود ببخشیم.همچنین به ترکیب واقفان اصفهانی و فضای فکری و انگیزه های آنان در انجام این اقدامات عام المنفعه وقوف بیشتری یابیم.     
 پیشینه تحقیق
 کتابهایی توسط اداره اوقاف در مورد اوقاف منتشر شده است که برخلاف انتظار حاوی اطلاعات چندانی در مورد موقوفات اصفهان نمی باشد. در این میان بزرگترین استثناء مجموعه دوازده جلدی اسناد موقوفات اصفهان است که بسیار ارزشمند است و این پژوهش بر مبنای آن انجام شده است. در این کتاب اسناد بازخوانی و چاپ شده و همانطور که بابا پور اشاره کرده بین قسمتهای مختلف سند تفکیک شده است(باباپور،1389، 64). عطیه سادات طباطبایی با تکیه برقوانین مجلس و شکایت واقفان اصفهانی مقاله ای در مورد وضعیت اوقاف در دوران قاجار نوشته است که از آن بهره برده ایم. سید صادق حسینی اشکوری نیز مقاله در مورد مصارف اوقاف اسلامی نگاشته اند که حاوی اطلاعات ارزشمندی است. همچنین آثار دیگری در مورد تاریخ اوقاف تألیف شده که هر چند در جای خود حاوی ارزش فراوانی هستند اما برای کاری که ما در این مقاله در پیش داریم چندان راهگشا نخواهند بود.  
روش تحقیق
 ما در این مقاله پژوهش اسنادی است همچنین از روش کتابخانه ای نیز استفاده می شود. در ابتدا مطالب مختلف از منابع اولیعیعنیاسناد موقوفات اصفهان و منابع جدید  فیش برداری وگردآوری می‌شود. سپس فیش‌ها بر اساس موضوع و نیز توالی منطقی تنظیم می‌گردد. در بررسی مطالب یافته شده از منابع، صحت و سقم آنها را بر اساس روش تاریخی مثل ترجیح عقلی مورد بررسی قرار داده و پس از آن در مورد موضوع مورد تحقیق بر اساس براهین عقلی و شیوه علّی به بحث پرداخته و یافته‌های مورد نظر را بر اساس توالی و تقارن زمانی و منطقی و موضوعی به رشته تحریر در می‌آوریم.
 پرسشهای تحقیق
 در این مقاله در صدد پاسخویی به این سؤالات هستیم:
1- آیا با میزان اوقاف در دوران پهلوی و قاجار در استان اصفهان رو به کاهش بوده یا افزایش؟
2-