کتاب برگ هایی از تاریخ اجتماعی اصفهان معاصر توسط یکی از اعضای انجمن تاریخ محلی منتشر شد
کتاب «برگ هایی از تاریخ اجتماعی اصفهان معاصر » نوشته دکتر عبدالمهدی رجائی از چاپخانه به در آمد. انتشار این کتاب می تواند بخش هایی از تاریخ مغفول و پنهان این شهر را به عرصه کاغذ آورد. رویکرد این کتاب به موضوعات اجتماعی در یک صد ساله اخیر است. موضوعاتی که شاید در نگاه اول کمی عجیب به نظر برسند: حمام ها، فاضلاب شهری، دوچرخه، بیمارستان ها و...
با نگاهی به فهرست مطالب می توان به محتویات کتاب پی برد
مقدمه : اهمیت توجه به تاریخ اجتماعی.
فصل 1 : روز شمار تحولات عمران و مدیریت شهری اصفهان.
فصل 2 : شکل‌گیری و روند مدیریت نوین شهری اصفهان .
فصل 3 : سرگذشت پنج بنای تاریخی در دوران معاصر
میدان نقش جهان
عمارت هشت بهشت.
کاروانسرای مدرسه چهارباغ (هتل عباسی)
بازارچه بلند (بازار هنر)
عمارت چهلستون
فصل 4 : ماجرای شهرداری اصفهان و حمام‌های شهر
فصل 5 : تاریخ اجتماعی آب و فاضلاب اصفهان.
فصل6 : شکل‌گیری و چالش‌های عدلیه اصفهان..
فصل 7 : تاریخ بیمارستان‌های جدید اصفهان .
فصل 8 : مدارس نوین در اصفهان.
فصل9 : تاریخ دانشگاه اصفهان
فصل 10 : مروری بر قرائت خانه‌های اصفهان .
فصل 11 : پل‌های اصفهان در عصر ماشین .
فصل 12 : ورود دوچرخه و موتورسیکلت در ترافیک شهر .
فصل 13 : اخگر و اصفهان؛ روزنامه‌های مدرن شهر کهنه .
فصل14 : کشف حجاب و نهضت آزادی زن در اصفهان در بوته نقد
فصل 15 : اصفهان در سال‌های جنبش ملی شدن نفت...
فصل16 : روایتی از کودتای 28 مرداد در اصفهان از زبان فاتحان.
فصل 17 : تصویری از اصفهان در سال 1315 (متن سند)..
فصل 18 : تصویری از اصفهان در سال 1329 (گزارش روزنامه)..
قسمتی از مقدمه کتاب
« بی‌گمان همة ما تاکنون چند فیلم مستند تاریخی درباره شخصیت‌ها و حوادث یک یا دو قرن پیش اروپا یا آمریکا دیده‌ایم. زندگی فلان شخصیت یا نویسنده اروپایی، فیلمی راجع به زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی جنگ جهانی اول، مستندی راجع به جنگ‌های داخلی آمریکا، یا پیش از آن، فیلمی راجع به شکوفایی انقلاب صنعتی یا عصر روشنگری. لابد شما هم مثل من تعجب کرده‌اید که چگونه توانسته‌اند اطلاعاتی بسیار جزئی و ریز را در فیلم منعکس کنند.
قیمت اجناس خوراکی در دویست سال پیش، نوع و نحوه دادرسی در دادگاه‌های آن روزگار. این که فلان شخصیت چگونه لباس می‌پوشید و از چه رنگی خوشش می‌آمده است. نکاتی بسیار باریک در اکتشافات جغرافیایی و علمی... همه این‌ها به خاطر این است که آن مردمان همه چیز را «جدی» می‌گیرند.
آن چیزی که جدی گرفته شد، پس ارزش آن را دارد که ثبت و ضبط گردد. و وقتی چنین شد سرمایه و گنجینه‌ای می‌شود برای مورخین و پژوهشگران بعدی که بر پایة آن مطلب بنویسند یا این که آن را در قالب فیلم، نمایشنامه و نقاشی، به تصویر بکشند.
در مقابل، مورخین وطنی بیشتر نگاه به کلیات قضایا داشتنه‌اند. آنها کمتر وقت خود را صرف بیان جزئیات و مسائل کم اهمیت می‌کردند! گمان نمی‌کنم مثلاً کسی از این بزرگواران شکل و شمایل سرجان ملکم را توصیف کرده باشد. کسی جزئیاتی دقیق از جنگ‌های ایران و روس را به ثبت رسانیده باشد. حتی سربازی ایرانی قلم به دست گرفته و چند صفحه‌ای از خاطرات خود از آن جنگ‌ها یا جنگ هرات یا جنگ‌های مشابه بر کاغذ آورده باشد. ای کاش یکی از شاگردان دارالفنون نحوه تدریس یا فضای علمی آن موسسه را برای ما ثبت و ضبط می‌کرد. چه خوب بود یکی از کسبه یا پیشه‌وران قاجاری به ما می‌گفت که چند نوع مالیات می‌دهند یا نظام صنفی آنها چگونه است. درباره هر یک از این‌ها ما چیزهای کلی و مبهمی می‌دانیم. مطالبی سربسته که در دنیای تخصصی شده تاریخ، کمتر پاسخگوی مورخ مربوطه است. صد البته به دلیل ورود نکردن به جزئیات و فقدان نگاه از نزدیک، زیاد به درد مستندساز هم نمی‌خورند.
متأسفانه متونی که رنگ و بوی تاریخ اجتماعی دارند نیز با محوریت نهاد سیاست نوشته می‌شدند. به گونه‌ای که صدا و تصویر مردم عادی در آن بسیار کمرنگ است. رستم التواریخ (نوشته رستم الحکما) و تاریخ عضدی (نوشته احمدمیرزا عضدالدوله) از این دست آثار هستند.
اینجاست که باید قدردان صدها متن سفرنامه‌ای بودکه سیاحان خارجی درباره کشور ما نوشته و گوشه‌هایی از تاریخ اجتماعی ایران را ثبت و ضبط کرده‌اند. بعد از آن باید به سراغ روزنامه‌ها رفت، که بنا به ماهیت خود، همواره نگاهی به اوضاع اجتماعی روز نیز داشته‌اند و اخباری در این باره چاپ می‌کردند. برای تکمیل بحث هم لازم است سری به دیوان‌های شعرا و متون ادبی زد که از زندگی و روزمرگی بسیار نوشته اند.
این است بضاعت ناچیز تاریخ ما درباب تاریخ اجتماعی.
اما این که تاریخ اجتماعی چیست و به چه کار می‌آید، یک سطر از پیش گفتار کتاب سوم خویش، «اصفهان از انقلاب مشروطه تا جنگ جهانی اول» را می‌آورم که «تاریخ اجتماعی سرگذشت مردمانی است که همه کاره و هیچ‌کاره تاریخند» تاریخ اجتماعی نگاه به مردمی می‌اندازد که در دفتر کهنه تاریخ کمتر سخنی درباب آنها رفته است.
اگر موضوع تاریخ سیاسی، قدرت باشد. می‌توان گفت موضوع تاریخ اجتماعی، زندگی است. و زندگی با وسعتی که دارد، مسلم بسیار شیرین‌تر و جذاب‌تر از موضوع خشن و بی‌روحی چون قدرت است. این که در مطالعات و پژوهش‌های تاریخی، تاکنون تاریخ اجتماعی مغفول مانده است، از اعوجاج‌های فرهنگی ماست که خوشبختانه اندک اندک در حال اصلاح و جبران می‌باشد. در همین یکی دو ساله اخیر چند مجله با رویکرد تاریخ اجتماعی در کشور شروع به انتشار کرده‌اند و نگاه به تاریخ اجتماعی در محافل آکادمیک مهربانانه‌تر شده است. دیگر اساتید دانشگاه و معلمین تاریخ از شرح جنگ‌ها و قراردادها، رفت و آمد سلسله‌ها و پادشاهان و تمرکز بر احوال شخصی صاحبان قدرت و حفظ کردن سال حوادث، کمی پا را آن سوتر نهاده و از مردم نیز سخن به میان می‌آورند!
اگر